خشکسالی در استان و رفتارهای پرمخاطره!

یادداشت روز به قلم روح اله ساعدی؛

خشکسالی در استان و رفتارهای پرمخاطره!

چندی قبل و در قالب خبری به نقل از مسئولین سازمان مدیریت و برنامه ریزی، آخرین اطلاعات مربوط به ششمین سرشماری عمومی کشاورزی ۱۴۰۳ منتشر شد. براساس داده های حاصله از این سرشماری که در آبان و آذر سال گذشته جمع آوری و ثبت شد، کشاورزی دراستان سمنان، در مقایسه با سرشماری قبل آن در سال ۱۳۹۳، پیشرفت قابل توجهی داشته است.این افزایش چشمگیر عددها اگرچه مایه شعف است و از پویایی مردم دیار کویری سمنان حکایت دارد، اما واقعیت های بسیار تلخی را در خود نهفته که واکاوی ویژه ای را می طلبد.به گواه آمار مستند کشوری، بیش از دو دهه است که سایه خشکسالی بر سر استان سمنان سنگینی می کند، یعنی نزدیک به دو دهه است که خبری از بارشهای فصلی و موسمی نیست و به قول قدیمی ها شیشه های ۶ و ۱۲ و ۱۸ و … نوروز دیگر مثل آن سالهای دور بارندگی ندارد و زمینی تر نمی کند، یعنی شده ایم مصداق عینی آن شعر معروف  سعدی در بوستان که می‌گوید: ” چنان آسمان بر زمین شد بخیل، که لب تّر نکردند زرع و نخیل”  این بیت بخشی از حکایت «چنان قحط سالی شد اندر دمشق» که در آن سعدی به توصیف شرایط سخت قحطی در دمشق می‌پردازد.

حاصل مهم این بُخل سنگین آسمان بر زمین کویری استان سمنان، همان افت شدید منابع آبی زیرزمینی، بحرانی شدن دشت ها، فروکش کردن ذخایر آبی سدها، خشک شدن چشمه ها و قنوات، تغییر طعم آب و … است که سبب شده آبرسانی سیار به روستاها صرفا به جهت تأمین آب شرب و بهداشتی و رفع نیازهای روزمره مردم استان به عنوان یک دغدغه و اولویت کاری در استان مطرح باشد، چالشی که مهاجرت و تخلیه برخی روستاها را درپی داشته است.

سند بحران کم آبی را هم می توان در آخرین آمار بارش ها درداده های اداره کل هواشناسی جست که همین چند روز پیش منتشر شد و به این نکته اذعان داشت که؛“ بارش ها در سال زراعی جاری نسبت به پارسال ۴۴درصد و نسبت به میانگین بلندمدت ۴۳ درصد کاهش یافته است!!!“

کاهش بارندگی هایی که در آمار سنوات اخیر بانضمام هشدارهایی درخصوص افزایش چشمگیر دمای منطقه به کَرات مورد تأکید قرار گرفته است، این داده ها ثابت می کند شرایط اقلیمی در استان کویری سمنان،تغییر فاحشی داشته است.حالا همین داده های مربوط به هواشناسی و سرشماری را کنار هم بگذارید و مقایسه کنید، اقلیم تغییر کرده اما آیا ما متناسب با این تغییر، رفتار کرده ایم؟! جواب، متأسفانه منفی است.

می گویید نه، لطفا این عددها را با دقت بیشتری بخوانید؛“ براساس این سرشماری، ۶۸ درصد اراضی زراعی کشور و از جمله استان سمنان، آبی و ۳۲ درصد زیر کشت دِیم است. آنهم محصولات آب بَر، که به صورت آبی و ۳۹ درصد به صورت دیم کاشت می شوند. افزایش سطح زیر کشت زمانی نشان دهنده توسعه و تعالی است که با بهره وری همراه باشد، اگر گفته می شودبیش از ۹۰ درصد آب استحصالی از همین گلوی خشک زمین، صرف کشاورزی می شود، نهایت کم لطفی وبی انصافی است اگر به تغییر گونه ها نیندیشیم، و کشاورزان را به استفاده از گونه های کم آب بر مقاوم مکلف نکنیم، تغییر شیوه های آبیاری را جدی نگیریم، کاربرد روشهای غرقابی را ممنوع نکنیم و به حداقل نرسانیم و …تغییر رفتار و مکلف کردن مردم به اصلاح شیوه های نادرست سخت است اما می شود، درست مثل همان ماجرای بستن کمربند ایمنی که با جَبر پلیس آغاز شد و حالا به یک فرهنگ درست تبدیل شده است.برای تغییر رفتار کشاورزی، آن هم با این دامنه وسیع بهره برداران! هر لحظه تأخیر، مقدمه فاجعه ای بزرگتر است.

payamgooyesemnan