استان سمنان کانون تلاقی سنت و مدرنیته در صنعت گردشگری روایت یک تحول استراتژیک

‌‌استان سمنان، کانون تلاقی سنت و مدرنیته در صنعت گردشگری؛ روایت یک تحول استراتژیک
»جواد طیبی
برگزاری دومین رویداد ملی بوم‌گردی در استان سمنان، فراتر از یک همایش ساده در تقویم رویدادهای گردشگری کشور، نقطه عطفی در تغییر پارادایم مدیریتی استان از «اقتصاد سنتی» به «اقتصاد خلاق و جامعه‌محور» بود. این رویداد با محوریت شهرستان شاهرود و روستای قلعه‌بالا، نه تنها ویترینی برای نمایش ظرفیت‌های نهفته این منطقه بود، بلکه به عنوان یک «آزمون استرس» برای زیرساخت‌ها، سیاست‌گذاری‌ها و توانمندی‌های بومی عمل کرد و نشان داد که سمنان چگونه می‌تواند با اتکا به داشته‌های طبیعی و فرهنگی، خود را به عنوان قطب جدید گردشگری پایدار در نقشه ملی و بین‌المللی تثبیت کند.
هنگامی که استان سمنان، به ویژه شهرستان شاهرود و روستای قلعه‌بالا، میزبانی دومین رویداد ملی بوم‌گردی را بر عهده گرفت، بسیاری این رویداد را فرصتی برای معرفی جاذبه‌ها می‌دانستند، اما با گذشت زمان و واکاوی دستاوردهای این نشست، مشخص شد که آنچه رخ داد، یک جراحی موفق در پیکره نگاه سنتی به صنعت گردشگری بود. سمنان با برگزاری این رویداد، تصویر ذهنی خود را در افکار عمومی از یک مسیر عبوری در جاده تهران-مشهد، به یک مقصد «ماندگاری گردشگر» تغییر داد. این تغییر چهره، حاصل یک برنامه‌ریزی هوشمندانه بود که تمام ابعاد توسعه پایدار را دربر می‌گرفت. از منظر سیاست‌گذاری، این رویداد نشان داد که استان سمنان به سطحی از بلوغ در حکمرانی محلی دست یافته است که می‌تواند با بسیج تمام نیروها از مدیریت عالی استان تا بدنه اجرایی میراث‌فرهنگی و جوامع محلی، رویدادی در این تراز ملی را در بازه‌ای کوتاه مدیریت کند. این هماهنگی میان‌بخشی، الگویی برای سایر استان‌هایی است که در کشمکش‌های اداری برای برگزاری رویدادهای مشابه دست‌وپای خود را گم می‌کنند. از نگاه اقتصادی، دومین رویداد ملی بوم‌گردی پرده از یک واقعیت انکارناپذیر برداشت و آن اینکه بوم‌گردی دیگر نه یک فعالیت جانبی برای تأمین معیشت خرد، بلکه یک پیشران قدرتمند در اقتصاد محلی است. معرفی اقامتگاه‌هایی نظیر «باغ گیلاس» به عنوان نخستین اقامتگاه ایجادی کشور و افتتاح خانه‌های خلاق همچون «بورینا» در قلعه‌بالا، مصداق‌های عینی تبدیل شدن «سنت» به «ثروت» بود. مدل کسب‌وکار بورینا نشان داد که چگونه می‌توان با هویت‌بخشی به صنایع‌دستی زنان روستایی و تلفیق آن با طراحی‌های خلاقانه، زنجیره‌ای از ارزش ایجاد کرد که از تولید تا عرضه در سبد گردشگر را پوشش دهد. در واقع، این رویداد به جای توزیع پول، به توزیع دانش اقتصادی و توانمندسازی جوامع محلی همت گماشت.
از منظر زیرساختی، میزبانی این رویداد بزرگترین «تست عملیاتی» برای منطقه شاهرود و قلعه‌بالا بود. در دنیای گردشگری امروز، زیرساخت فقط جاده و هتل نیست؛ بلکه «برندینگ دیجیتال» و «دسترسی به اطلاعات» است. رونمایی از درگاه دوزبانه برندینگ قلعه‌بالا، حرکتی بود که این روستا را به «مقصد استاندارد و بین المللی» ارتقا داد. اینکه بیش از ۲۰۰ نفر در طراحی این درگاه و شاخص‌گذاری‌های ۹گانه ثبت جهانی دخیل بوده‌اند، نشان می‌دهد که زیرساخت اصلی این منطقه، «سرمایه انسانی» و «اعتماد اجتماعی» است. این تست زیرساختی به مسئولان استانی نشان داد که نقاط قوت کجاست و گلوگاه‌های اصلی در مسیر ثبت جهانی کدامند. در واقع، دومین رویداد ملی بوم‌گردی، یک کارنامه عملکردی شفاف برای متولیان امر ایجاد کرد تا بدانند برای عبور از آخرین گام در مسیر ثبت جهانی توسط سازمان جهانی گردشگری، باید چه کاستی‌هایی را در حوزه مدیریت پسماند، آموزش راهنمایان و ارتقای خدمات دوزبانه جبران کنند. از بعد فرهنگی، آنچه در سمنان رخ داد، تکریمِ «زیستِ خردمندانه» بود. تأکید بر مفاهیمی چون تاب‌آوری اجتماعی و پدافند غیرعامل در سخنان مقامات حاضر، نشان داد که بوم‌گردی ابزاری برای حفظ هویت در برابر هجوم فرهنگ‌های ناهمگون است. وقتی فعالان بوم‌گردی از اقصی‌نقاط کشور در قلعه‌بالا گرد هم آمدند، تبادل فرهنگی تنها محدود به غذا و موسیقی نبود؛ بلکه نوعی «تبادل دانشِ زیستن» بود. اینکه سمنان، کاروانسراهای صفوی و نمادهای تاریخی خود را در قالب پیشنهاد برای ایجاد پایگاه ملی قلعه‌های تاریخی مطرح می‌کند، نشان می‌دهد که رویکرد فرهنگی استان، نگاهی کلان و تاریخی است که گردشگری را در خدمت حفاظت از میراث ملی قرار داده است.

payamgooyesemnan