اربعین فرصتی برای معرفت افزایی !

یادداشت روز به قلم علی اکبر مختاری؛

اربعین فرصتی برای معرفت افزایی !

رویداد پیاده روی اربعین اگر چه یک مناسک درون دینی در تشیع است، ولی می تواند به یک ابر رخداد و یک ابر رسانه در جهت افزایش معرفت برای اهل دین و همکاری‌های بشر دوستانه و فعالیت‌های مدنی منطقه ای و فرا ملی تبدیل شود.
این آیین در طول تاریخ و تاکنون فراز و فرودهایی داشته است. چنانچه پس از این نیز عوامل و مولفه هایی می‌تواند موجب تعالی یا زوال این پدیده فرهنگی اجتماعی گردد.
در خصوص ظرفیت‌ها و آسیب‌های مراسم پیاده روی اربعین، مطالب بسیار گفته شده است. برآمدن و فروکاستن نقش و تاثیر پیاده روی اربعین در زندگی اجتماعی مسلمین به عوامل و مولفه های مختلفی مرتبط است؛ ولی در این یادداشت به اختصار به چند نکته مهم اشاره می‌شود.
بدون شک حادثه عاشورا و عزاداری محرم یکی از ظرفیت‌های بزرگ جامعه شیعه است که در همبستگی و شجاعت افزایی و دفاع از سرزمین و میراث شیعیان خدمات ارزنده ای داشته است. به گفته فوکویاما فیلسوف پر آوازه آمریکایی دلیل پایداری و مقاومت شیعیان در مصائب و سختی های تاریخی دو نیرو یا دو بال سرخ و سبز است. بال سرخ واقعه عاشورا و فرهنگ شهادت است که با الگو پذیری از سیدالشهدا در هر زمان و هر مکانی به بسیج توده ها برای دفاع از وطن و ناموس و شرف منجر شده است و بال سبز جامعه آرمانی وعده داده شده در عقاید شیعه است که فرهنگ انتظار نامیده می شود و امید به آینده ای مطلوب را انتظار می کشد و در حرکت به سوی آینده ای آرمانی، ناامید بودن را مذموم می داند.
قیام عاشورا در راستای ظلم ستیزی و عدالت خواهی دارای بنیان‌های عمیق فلسفی و فرهنگی برای جوامع بشری است؛ به همین لحاظ برپایی عزاداری از سوی مسلمانان و دیگر انسان‌های آزاده در دیگر ملل به عنوان همدردی با مظلوم و همسویی با فرهنگ عدالتخواهی و انصاف است. در این سالها مباحث زیادی از سوی دلسوزان و دانشمندان مطرح شده است و شایسته است نخبگان فکری و فرهنگی در غنا بخشیدن به سوگواری و گذر از ظاهر عزاداری سیدالشهدا به سوی باطن عزاداری که همانا معرفت افزایی و ارتقای دانش سیاسی، فرهنگی جامعه است، تلاش افزونتری داشته باشند. با این توصیف به اختصار به موضوعاتی چون تکثر، عدالت و انصاف در آموزه های عاشورا اشاره میشود.
شهادت امام حسین و یارانش به سبب خود خواهی، خود رایی و استبداد افرادی نشات گرفت که نه تنها با حکمرانی شورایی و تکثرآرا مخالف بودند، بلکه جایگاه خلیفه رسول الله را به سلطنت موروثی تبدیل کردند و هیچ بیمی از حذف مخالفان و منتقدان نداشتند. لذا دیکتاتوری و استبداد همیشه خشونت و خونریزی به همراه دارد و در مقابل کثرت و تکثر گرایی و استفاده از خرد جمعی همیشه در هر مکان و زمانی راهگشا است و از جنگ و ظلم جلوگیری خواهد کرد.
چنانچه عدالت به معنای حفظ تعادل در همه امور و سرجای خود قرار گرفتن هر چیزی در جایی که شایسته است تعریف کنیم، در حادثه عاشورا، قیام بر علیه شخصی بود که با بی عدالتی در جایی قرار گرفته بود که شایسته آن منصب نبود. یعنی ظاهرا و باطنا حکمرانی و شریعت را به سخره گرفته بود و آشکارا ظلم میکرد. لذا عدالت خواهی و شایسته سالاری از مولفه های مهم زندگی اجتماعی است که هر ملتی از گذشته تا عصر جدید در پی برپایی عدل بوده، نجات یافته و گرنه در جهل و ظلمت خواهد بود. سیاست و اقتصاد ایران امروز شدیدا به تحقق این واژه نیازمند است.
نکته دیگر در خصوص رعایت انصاف است. یکی از آموزه های مکتب اسلام لزوم رعایت انصاف در رفتار و برخورد با دیگران است و در این خصوص حکومت و نهادهای حاکمیتی در رعایت این فریضه اخلاقی نسبت به شهروندان باید اهتمام بیشتری داشته باشند. یزیدیان در برخورد با اهل بیت و کاروان اسرای کربلا هیچ رعایت انصاف را نکردند و با شقاوت تمام سرها از بدن شهدا جدا کردند و زنان و کودکان را به اسارت بردند. لذا این رذیلت در تاریخ اسلام باید ریشه یابی و آسیب شناسی شود و با عبرت گیری از این بی انصافی عظیم در جامعه مسلمین شایسته است در تعاملات بین افراد و نهادهای سیاسی، رعایت اخلاق و با انصاف بودن سر لوحه همگان قرار گیرد.

payamgooyesemnan