خشونت اجتماعی و بازتاب رسانه ای!

یادداشت روز به قلم علی اکبر مختاری؛

خشونت اجتماعی و بازتاب رسانه ای!

خشونت اجتماعی و جرایمی مانند سرقت های منجر به قتل، از جمله معضلاتی هستند که امنیت روانی جامعه را تحت تأثیر قرار می دهند. در سالهای اخیر، کشور ما شاهد نوساناتی در آمار این گونه جرایم بوده است. از سوی دیگر، برخی پرونده های جنایی همانند قتل امیر محمد خالقی و الهه حسین‌نژاد بازتاب گسترده ای در افکار عمومی پیدا کرده است. اگر چه دسترسی به آمار دقیق و رسمی جرایم در ایران همواره با چالش هایی همراه بوده است، نهادهای مختلفی از جمله نیروی انتظامی، قوه قضاییه و سازمان پزشکی قانونی آمارهای متفاوتی ارائه می دهند که گاهی ناهمخوان به نظر می رسند؛ ولی با ریشه یابی و تحلیل روند آماری خشونت های اجتماعی و سرقت های منجر به قتل در ایران طی چند دهه گذشته می توان به بررسی دلایل برجسته شدن برخی پرونده ها در رسانه ها و افکار عمومی خواهد پرداخت. بر اساس آمارهای پراکنده منتشر شده از روند کلی خشونت های اجتماعی در دهه ۱۳۸۰، میانگین سالانه قتل‌های عمد گزارش شده حدود ۲۰۰۰ تا ۲۵۰۰ مورد بود. در دهه ۱۳۹۰، این رقم با نوساناتی همراه بود و به نظر می رسد در برخی سال‌ها افزایش یافته است و در مجموع آمارهای غیررسمی حاکی از افزایش خشونت های خیابانی در سالهای اخیر است؛ به ویژه در استانهای مرزی و برخی کلان شهرها مانند تهران، خراسان رضوی و خوزستان آمار بالاتری در این زمینه دارند.
مسلما عوامل متعددی از جمله اقتصادی و معیشتی و انتظارات برآورده نشده جوانان و دیگر عوامل فرهنگی اجتماعی در این حوادث نقش داشته اند. بیکاری، تورم و فقر و نارضایتی های اجتماعی و کاهش سرمایه اجتماعی و از سوی دیگر عوامل اجتماعی و حقوقی همانند مهاجرت های گسترده، حاشیه نشینی و شکافهای طبقاتی یا ضعف در حوزه قضایی در اجرای قوانین و عدم بازدارندگی مجازات ها مسائل پیچیده و معضلات چند بعدی است که برای حل آن همت همه جانبه از طرف دولت و جامعه و چهره های ملی و نهاد های مدنی را می طلبد.
روزانه شاید جرایم مختلفی در سراسر کشور رخ دهد؛ ولی برخی از جرایم به سرعت برجسته شده و افکار عمومی را درگیر می کند ولی در برخی موارد جرایم بزرگی در سکوت خبری اتفاق می افتد. دو مورد فوق الذکر از سرقت منجر به قتل در ماه‌های اخیر از همان نوعی است که به سرعت در رسانه ها بازتاب داشته و افکار عمومی را درگیر کرده است. معمولا جرایم با خشونت فوق العاده بیشتر برجسته می شوند و جرایم با انگیزه های عجیب یا غیرقابل درک برای عموم یا جرایم در مناطق به ظاهر امن توجه بیشتری از جامعه جلب می کنند. پرونده هایی که روایت داستانی جذابی دارند و در شبکه های اجتماعی عکس یا فیلمی از قربانی یا صحنه جرم منتشر شده است، معمولا پر طرفدار بوده یا در برخی موارد مبتلا بودن اکثریت و همزمانی با رویدادهای سیاسی یا اجتماعی خاص و تبدیل شدن اتفاق به نماد یک مشکل اجتماعی بزرگتر یا اظهارنظرهای رسمی می‌تواند به دامن زدن به بحث کمک کند و بازتاب بیشتری داشته باشد.
بررسی آمار خشونت های اجتماعی و سرقت‌های منجر به قتل در ایران نشان دهنده نوساناتی در چند دهه گذشته است که تحت تأثیر عوامل اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی قرار داشته است. از سوی دیگر، مکانیسم های رسانه ای و اجتماعی باعث شده اند برخی حوادث به صورت نامتناسبی در کانون توجه قرار گیرند. درک این مکانیسم ها به مدیریت بهتر افکار عمومی، اتخاذ راهکارهای مؤثرتر برای کاهش خشونت اجتماعی کمک خواهد کرد. و گسترش اطلاع رسانی در رسانه های خصوصی و دولتی و انتشار منظم و دقیق آمار جرایم توسط نهادهای مسئول در کاهش خشونت نقش به سزایی خواهد داشت.

payamgooyesemnan