ضرورت بهره‌گیری از ظرفیت گروه‌های اجتماعی در بحران‌ها!

یادداشت روز به قلم علی اکبر مختاری؛

ضرورت بهره‌گیری از ظرفیت گروه‌های اجتماعی در بحران‌ها!

اتفاق تلخ انفجار و آتش سوزی در بندر شهید رجایی و مصائب و مشکلاتی که برای مردم، شرکت ها، گمرک و دولت ایجاد کرده است، نه تنها خسارات مالی هنگفتی بر کشور تحمیل کرده، بلکه احساس بد ناامنی و ناایمنی را اشاعه می دهد و روان اجتماعی را پریشان کرده است. با توجه به اینکه کشور ما دشمنان قسم خورده فراوانی دارد و از هر سو به دنبال جنگ افروزی و خرابکاری و تهدید و تحریم ایران هستند و چنین اتفاقی در گذشته تکرار شده و احتمال وقوع آن در آینده نیز وجود دارد، جهت ساماندهی و مدیریت بهتر چنین حوادثی بهره گیری از ظرفیت جامعه و گروه های اجتماعی امری ضروری است. مردم ایران به سبب فجایع و اتفاق ناگوار چند دهه گذشته از جنگ تحمیلی و بمب باران گسترده شهرها تا حوادث طبیعی همانند سیل و زلزله و آتش سوزی های متفاوت و متناوب از بنادر و کشتی و پالایشگاه تا انبار و بازار و پاساژ که بخشی از شهروندان جان خود را از دست داده اند، بسیار رنج دیده اند. بخش بزرگی از این حوادث توسط گروه های اجتماعی و مردمی که برای هم وطنان و هم نوع خود دغدغه داشتند مورد کمک و حمایت قرار گرفته است. از سویی دولت و نهاد های دولتی ظرفیت و توان و پیش بینی کامل همه بحران ها و حوادث را ندارند و مسلما حمایت و اقدام به موقع گروه ها و سازمانهای مردم نهاد مکمل مدیریت بحران ها خواهد بود. در تعریف جدید از حکومت داری وقتی از واژه حکمرانی استفاده می شود، در واقع به معنای استفاده از همه ظرفیت های موجود یک جامعه از قوای اجرایی و نهادهای حاکمیتی تا گروه‌های اجتماعی و سازمانها و احزاب و انجمن ها و افراد را شامل می شود. بنابراین همان‌گونه که در کشور ما پس از جنگ تحمیلی، مردم به خانه ها رفتن و به مشارکت جامعه در حوزه عمومی اعتنایی نشده است و گروه‌های شبه دولتی بیشتر حمایت شده و کارکرد جامعه مدنی را بر عهده گرفته اند، ضرورت دارد که کشوری که دائم در تهدید نظامی و جنگ اقتصادی است به تدبیر استفاده بهینه از گروه‌های مردمی در کنترل بحران‌ها روی آورد تا احتمال خسارات و آسیب ها کاهش یافته و از انسجام و حمایت مردمی در تقلیل رنج ها و مصائب استفاده شود.
تقویت گروه‌های اجتماعی و بهره‌ گیری از ظرفیت آن‌ها در بحران‌ها و حوادث، یکی از رویکرد های موثر و کلیدی برای افزایش تاب‌آوری جامعه و کاهش آسیب‌پذیری است. برخی راهکارهای تقویت این موضوع همانند آموزش و توانمندسازی گروهها، شبکه‌سازی و هماهنگی، حمایت مالی و لجستیک از انجمن ها، تبلیغات گسترده در جهت تقویت مشارکت مردمی، برنامه‌ریزی و تمرین مستمر می تواند راه‌های حمایت در این حوزه مورد توجه دولت و گروه‌ها قرار گیرد. مسئله ابتدایی باور و ایجاد انگیزه در هر دو سوی حاکمیت و مردم است که نباید از انسجام و سازمادهی گروه‌های اجتماعی واهمه داشت و از این ظرفیت در مواقع لازم بحرانی و شرایط عادی در جهت توسعه و پیشرفت کمال استفاده را داشت. به همین سبب روشنگری و اطلاع رسانی جهت ایجاد تشکل های ملی و بومی باید به صورت جدی و فوری مورد پیگیری قرار گیرد و اهمیت موضوع از طریق همه ی رسانه های ملی و دولتی و خصوصی ترویج و تبلیغ شود. نکته دیگر، برگزاری دوره‌های آموزشی مدیریت بحران، امداد و نجات و روانشناسی اضطراری برای اعضای گروه‌های اجتماعی است که آموزش مهارت‌های ارتباطی و کار تیمی برای بهبود هماهنگی در شرایط بحران ضروری است. مسئله دیگر شبکه سازی یا ارتباط بین گروه‌های اجتماعی، نهادهای دولتی و سازمان‌های مردم نهاد می باشد که برگزاری جلسات مستمر و ارتباطات فوری و سریع در بستر شبکه های اجتماعی می تواند همبستگی بین زنجیره ها و گروه‌ها ایجاد کند.
به طور کلی تشکیل بانک اطلاعاتی از گروه‌های فعال برای تسهیل همکاری در مواقع ضروری و تأمین منابع مالی و تجهیزات مورد نیاز(مانند وسایل امدادی، ارتباطی و پزشکی) برای گروه‌های داوطلب، اختصاص مکان‌های مشخص برای تمرین و ذخیره‌سازی تجهیزات اضطراری، تشویق مردم به عضویت در گروه‌های محلی از طریق فرهنگ‌ سازی و آگاهی رسانی استفاده از ظرفیت‌های مذهبی، فرهنگی و رسانه‌ها برای جلب مشارکت عمومی، برگزاری مانورهای مشترک بین گروه‌های اجتماعی و نهادهای امدادی طراحی سناریوهای مختلف بحران و تمرین واکنش به آنها از دیگر راهکار های عملی بهره گیری از ظرفیت گروههای اجتماعی است.

گروه‌های اجتماعی به عنوان بازوی قدرتمند در مدیریت بحران می‌توانند نقش حیاتی ایفا کنند. سرمایه‌گذاری روی آموزش، شبکه‌سازی و تجهیز این گروه‌ها نه تنها تاب‌آوری جامعه را افزایش می‌دهد، بلکه هزینه‌های پاسخگویی به بحران را نیز کاهش می‌دهد. در نتیجه، سیاست‌گذاری‌های کلان باید به سمت تقویت و یکپارچه‌سازی این ظرفیت‌های مردمی حرکت کنند.

payamgooyesemnan