بهینه دوم برای اقتصاد ایران!

یادداشت روز به قلم رحمان سعادت؛

بهینه دوم برای اقتصاد ایران!

همیشه اول بودن یک شیرینی خاصی دارد. اول و دوم یک واحد اختلاف دارد، اما تفاوت ارزش این دو یک واحد نیست. همیشه اول ها هستند که در ذهن ها می مانند و بالاترین پاداش ها را می گیرند و در تاریخ ماندگار می شوند. ولی واقعیت این است، به دلایل مختلف برخی مواقع گزینه اول ممکن نیست و در دسترس قرار ندارد. گاها خطاهای محاسبتی و گاها تقدیر باعث می شود که اول ممکن نباشد. گرچه تداوم و استمرار برای برای کسب گزینه اول پسندیده است. اما شاید تقدیر و تدبیر با هم همراه نباشد.

“چو تقدیر چنین است تدبیر چه کنم” شاید بهتر این باشد در صورت عدم دسترسی به جایگاه اول و یا انتخاب اول بهتر است که گزینه دوم را برگزینیم و به گزینه سوم و چهارم نرسیم.

غرض از این مقدمه این است که در دو دهه گذشته بسیاری از مقامات اجرایی سعی بر این داشتند که با اولین گزینه یعنی مذاکره بتواند فضای ملتهب را عیله ایران خنثی کنند و اقتصاد کشور را از حالت بسته اجباری خارج کنند. اما هرچه زدند به در بسته خورد. در دولت یازدهم و دوازدهم دولت تدبیر و امید تمام تلاش خود را برای رفع تحریم ها انجام داد و راه تعامل و مذاکره را در پیش گرفت تا بعد از چهل سال به یک توافق با آمریکا برسد. توافق امضا شد اما از بد روزگار، شرایط آمریکا عوض و چهره جنجالی در تاریخ آمریکا سر کار آمد و برجام را پاره کرد. شرایط فشار حداکثری را علیه ایران اعمال کرد. گرچه شرایط سخت و دشوار و بغرنج شد. اما ملت ایران با تمام دشواری ها سر پا ایستاد. ترامپ برجام را از پنج به علاوه یک دریغ کرد و البته انتخابات ۲۰۲۰ را به دموکرات ها باخت تا احیای برجام مطرح شود. این در حالی بود که در ایران تغییرات سیاسی رخ داده بود و دولت چهاردهم سر کار آمد. در دولت چهاردهم ساز مذاکره کوک شد. اما دوباره این ترامپ از داخل انتخابات آمریکا ظاهر شد و شمیر دشمنی با ایران را تیز کرد. ایران در شرایط ترامپ جدید نیز حاضر به مذاکره بود، ولی مواضع تند و توهین آمیز ترامپ سبب شد که جمهوری اسلامی اعطای مذاکره را به لقایش بخشید و مذاکره را هوشمندانه و شرافتمندانه نبیند.

به هرحال بهینه اول که اقتصاد مبتنی بر روش آزادسازی هم در داخل و هم در روابط اقتصادی بین الملل نمی تواند در شرایط جنگ اقتصادی میسر باشد. گرچه در فضای تحریمی برخی از افراد سود های نجومی کسب می کنند؛ اما واقعیت این است که در این فضا مردم در تامین نیازهای ضروری با مشکلات جدی مواجه می شوند و نیاز به کمک دولت دارند. یعنی سیاست های توزیع کالاهای اساسی  بهینه است. بر خلاف برخی تحلیل ها که معتقدند که باید آزاد سازی شود و اجازه بدهیم بازار کار خود را انجام دهد، بهتر است که واقع بین باشیم و شرایط را درک کنیم و از توهم اقتصادی خارج شویم. بازار فعلی فقط تمایل به افزایش دارد و بیشتر به جیب دلالان و سوجویان توجه می کند و سفره مردم برای بازار اهمیت ندارد. در اوایل دولت سیزدهم آزاد سازی اقتصادی و حذف دلار ۴۲۰۰ به یک باره قیمت ها را فزونی داد و سطح تورمی کشور از ۲۰ درصد به ۴۰ درصد رسید. این تجربه اشتباه نیز در دولت جدید نیز تکرار شد و حذف بازار نیمایی و رسیدن به بازار توافقی، نرخ ارز را به کانال ۹۰ هزار تومن رساند. اکنون وقتی که به مغازه مراجعه می کنیم، اکثر قیمت ها تغییر کرده است و تامین حداقل ها سخت شده است. این در حالی است که همراه با ماه رمضان به عید نورزوز می رسیم که در این ایام نیاز به خوراک افزایش یافته و تقاضا فزونی می یابد و بازار به شدت تمایل به افزایش دارد؛ ولی حقوق کارگر و کارمند نسبت به اول سال چندین برابر کاهش یافته است و دیگر توان خرید ندارد. راه حل در دست دولت است و دادن کالا برگ الکترونیکی می تواند تا حدودی سفره ها را تزین کند. دولت بایستی در این ایام سیستم توزیع کالای یارانه ای را در برنامه خود قرار دهد تا مردم را از تنگنا خارج نماید. در اکثر مناطق کشور مردم از شرایط اقتصادی راضی نیستند. در همین هفته گذشته امام جمعه های اکثر شهرها نسبت به شرایط اقتصادی ابراز نگرانی کردند. پیش بینی می شود با شرایط فعلی در سال آتی، متوسط تورم ۶۰ درصد باشد و افزایش حقوق ها هر چه قدر باشد توان مقابله با تورم را ندارد. آن چیزی که می تواند مردم را یاری دهد کالا برگ یا کوپن است. تجربه ای که در ایام جنگ تحمیلی تجربه موفقی بود و قشر آسیب پذیر را محافظت کرد و ما را از شرایط جنگ تحمیلی عبور داد. باید واقعیت را پذیرفت که در شرایط فعلی نیز جنگ اقتصادی حاکم است. طبیعتا باید آرایش اقتصادی را مبتنی بر اقتصاد مقاومتی همراه با اقتصاد متمرکز بر کالاهای اساسی و حفاظت از سفره های مردم طراحی کرد و این یعنی بهینه دوم اقتصادی مناسب در شرایط فعلی. تا دیر نشده دولت باشد اقدام عاجل انجام دهد تا بحران اقتصادی، فضای اجتماعی را ملتهب نکند.

payamgooyesemnan