مرکانتلیسم چینی در مقابل ناسیونالیسم آمریکایی!

یادداشت روز به قلم رحمان سعادت؛

مرکانتلیسم چینی در مقابل ناسیونالیسم آمریکایی!

بیست ژانویه دونالد ترامپ به عنوان چهل و هفتمین رییس جمهور آمریکا سوگند یاد کرد و دور دوم ریاست جمهوری وی با ۴ سال وقفه شروع شد. سخنرانی روز تحلیف و همچنین قبل از تحلیف او پر از ادعاهای ناسیونایستی بود. شعار  انتخابانی “اول آمریکا” و سپس ادعای مالکیت بر کانادا و گریلند و خلیج مکزیک مبین ملی گرایی شدید ترامپ است. بر خلاف دموکرات ها که خود را جزیی از جامعه جهانی می دانند و در قالب نظم بین الملل به دنبال منافع ملی آمریکا هستند، جمهوری خواه ها و به ویژه ترامپ خود را حاکم بر نظام جهانی تلقی می کنند. اما ترامپ برای حاکمیت جهانی آمریکا با یک رقیب چقر و بد بدنی به نام چین مواجه شده است. چینی که هر روز بر قدرت اقتصادی او افزوده می شود و با سیاست نیومرکانتلیسی به هیچ اقتصادی رحم نمی کند و حتی اقتصاد آمریکا نیز از گسترش اقتصادی چین در امان نیست. غول آسیایی با قراردادهای ریز و درشت، کوتاه مدت و بلند مدت، تقریبا بازار جهانی را قبضه کرده است.
رویکرد چین حضور حداقلی در تنش های سیاسی و حضور حداکثری در مشارکت اقتصادی است. این کشور در طول ۳۰ سال گذشته سعی کرده در درگیری نظامی و سیاسی وارد نشود و تمام تلاش خود را بر توسعه اقتصادی و تجاری گذشته است. چین در سال ۲۰۲۴ بیش از ۳ هزار میلیارد دلار صادرات و حدود ۲ هزار میلیارد دلار واردات داشته است. یعنی هزار میلیارد دلار مازاد تجاری که یک رقم استثنایی است. این در حالی  است که غول جدید اقتصادی بیش از دو دهه است که مازاد تجاری مداوم دارد و این مازاد تجاری، رشد اقتصادی عجیبی را رقم زده و یک‌ مرکانتلیسیم نوین و گسترده ای را به نمایش گذشته است. بر درک این حرکت بزرگ اقتصادی لازم است کمی به مفهوم مرکانتلیسم توجه شود. واژه مرکانتلسیم از ریشه مرچنت به معنی بازرگانی یا تجارت به دست می آید و بر اساس این‌ مکتب دولت ها باید سعی کنند صادرات هر روز بیشتر و در مقابل هر روز واردات کمتر شود تا ذخایر طلا و نقره آن مملکت فزونی یابد. انباشت زیاد این ذخایر سبب قدرت اقتصادی و سیاسی می شود. سیاستی که بریتانیا در قرن هفدهم، هجدهم و نوزدهم این استراتژی را پی گیری کرد و پایه گذار این مکتب شد.
اکنون چین با رویکرد مرکانتلیستی از سال ۱۹۸۰ با رهبری دنگ شیو پنگ توانست رفته رفته تبدیل به یک قدرت بزرگ اقتصادی شود. اکنون نشانه های مقیاس بزرگ مرکانتلیسم چینی کاملا مشهود است. چین نه تنها بر توسعه صادرات خود تاکید دارد، بلکه به صادرات کشورهای دیگر نیز رحم نمی کند و مزیت های نسبی صادراتی کشورهای دیگر را نیز تصاحب کرده است. بارها شنیدیم که فرش ایرانی و زعفران ایرانی در چین تولید و صادر می شود. حتی مهر و تسبیح نیز صادره از چین شده است. با این رویه و رویکرد چین، سایر کشور های جهان باید فقط وارد کننده از این کشور باشند و عملا مزیت های تولیدی و صادراتی خود را از دست می دهند. این واقعیت است که در طول دو دهه گذشته به خاطر ورود کالاهای چینی ارزان بسیاری از صنایع کوچک در ایران تعطیل شدند.
در این هژمونی تجاری چین، آمریکا نیز بی نصیب نبوده و بازار آمریکا نیز به وسیله ی کالاهای چینی پر شده است. شرایط حاضر سبب شد که آمریکا نگران گسترش شدید و وسیع چین شود. آمریکا قبل از ظهور این اقتصاد نوین خود را قدرت بلامنازع اقتصادی می دید، اما اکنون نه تنها سهم بازار خود از اقتصاد دنیا را از دست رفته می بیند، بلکه بازارهای داخلی آمریکا نیز از دست کالاهای چینی در امان نیستند.
در این فضا بود که یک تاجر آمریکایی به نام دونالد ترامپ از صحنه اقتصادی وارد صحنه سیاسی شد و در سال ۲۰۱۶ برنده انتخابات نام گرفت. در آن دوران  مهمترین سیاست خود را مبارزه با چین عنوان کرد. او معتقد بود که بازار آمریکا بایستی برای آمریکا اشتغال ایجاد کند نه برای چینی ها و با این شعار دورانی را با نام جنگ تجاری آغاز کرد. ترامپ با افزایش تعرفه گمرکی جلوی ورود کالاهای چینی را گرفت. گرچه انتخابات ۲۰۲۰ را به رقیب دموکرات خود بایدن باخت. اما در سال ۲۰۲۴ توانست کرسی ریاست جمهوری را پس بگیرد. سخنرانی های انتخاباتی و سخنرانی روز تحلیف وی در ۲۰ ژانویه نشان می دهد که ترامپ هنوز مهمترین تهدید آمریکا را چین می داند و او با تکیه ناسیونایسم آمریکایی با شعار اول آمریکا به دنبال حمایت و حفاظت از اقتصاد آمریکا است. ترامپ به خوبی می داند که در دنیای تجاری آینده رمز ارزها و هوش مصنوعی نقش و جایگاه ویژه ای دارند و حضور چهره های مانند ماسک می تواند در موفقیت وی در دولت جدید تاثیر گذار باشد و دیگر افراد سیاسی افراطی مانند جان بولتون و یا بریان هوک در کابینه دولت دیده نمی شوند. ترامپ امروز با شعار ناسیونالیسم آمریکایی به مبارزه با مرکانتلیسم چینی می رود. این که می تواند حریف اژدهای چینی بشود‌ سوالی است که باید در دوم دوم ریاست جمهوری ترامپ پاسخ آن را یافت.

payamgooyesemnan