گزارش روز (گزارشگر: سلماز عرب عامری)

شرایط نامساعد اقتصادی علت اصلی مهاجرت ایرانیان

تمایل به مهاجرت حاکی از وضعیتی است که فرد مایل است در صورت مهیا بودن شرایط به صورت دایم یا موقت کشور دیگری را برای زندگی انتخاب کند. میل به مهاجرت با انگیزه‌های مختلف پدید آمده و در عموم کشورهای جهان به میزان کم یا زیادی وجود دارد. پژوهش‌های معتبر نشان می‌دهند که میل به مهاجرت در سطح جهانی رو به افزایش است. به طوری که در سال ۲۰۱۸، حدود ۷۵۰ میلیون نفر از مردم جهان  تمایل به مهاجرت و تغییر محل زندگی خود داشته‌اند.

موضوع مهاجرت همواره یکی از دغدغه های مسئولان و تصمیم  سازان کشور بوده است و البته در این میان مهاجرت نخبگان از اهمیت بیشتری برخورد اراست . تا جایی که اخیرا رهبر معظم انقلاب نیز در دیدار با دست اندکاران و نخبگان علمی کشور در تاریخ ۲۶ ابان ۱۴۰۰ به طور صریح به موضوع مهاجرت نخبگان  به عنوان یک تهدید ورود کردند.

مرکز افکارسنجی کیو، در آذرماه ۱۴۰۰ خورشیدی، نخستین نظرسنجی ملی «تمایل به مهاجرت» را با هدف بررسی میزان تمایل به مهاجرت و نیز مهم‌ترین انگیزه‌های آن در دستور کار قرار داد. این پژوهش با رعایت منطق و روش‌شناسی استاندارد نظرسنجی‌های علمی،تلاش دارد تصویری دقیق و صادقانه از افکارعمومی را پیش روی مخاطبان  خود  و سیاست گذاران قرار دهد. جامعه‌ آماری این نظرسنجی کلیه افراد بالای ۱۸ سال ساکن در کشور بوده و حجم نمونه برابر با ۱۳۰۰ نفر است. به منظور رعایت حداکثر دقت، توزیع نمونه بین کلیه استان‌های کشور، شهر و روستا و نیز زنان و مردان متناسب با حجم جمعیت آن‌ها لحاظ شده است.

بر اساس پیمایش وضعیت اجتماعی فرهنگی و اخلاقی جامعه ایران، تمایل به مهاجرت در سال ۹۵ برابر با ۲۹.۸درصد بوده است. به عبارتی ۲۹.۸ درصد از افراد در آن سال بیان کرده‌اند که مایلند مهاجرت کنند.که اکنون بر اساس پیمایش کیو در آذرماه ۱۴۰۰، این نسبت به بیش از ۳۳ درصد رسیده است.

از هر ۳ نفر، یک نفر مایل به مهاجرت

یافته‌های این نظرسنجی نشان داد، یک سوم از پاسخگویان در صورت فراهم بودن شرایط مایل‌اند به صورت موقت یا دایم مهاجرت کنند. به عبارتی از هر ۳ ایرانی ، یک نفر مایل به مهاجرت بوده است.  به عبارتی  تمایل به مهاجرت در ایران  ۳۳ درصد می باشد. پژوهش‌های بین المللی  نیز نشان می‌دهد میانگین تمایل به مهاجرت در جهان برابر با ۱۵ درصد است و در مناطقی همچون آمریکای لاتین و غرب آسیا ۲۷ و ۲۴ درصد است. اتحادیه اروپا ۲۱درصد ،امریکای شمالی ۱۴ درصد ،اقیانوسیه ۹ درصد و جنوب شرقی اسیا ۷ درصد است . در نتیجه می‌توان گفت تمایل به مهاجرت در کشور تقریبا دو برابر میانگین جهانی و کمی بالاتر از میانگین منطقه است.

در کشور نیز تمایل به مهاجرت در بین ساکنان تهران۴۶ درصد ، مراکز استان ۴۱ درصد ، در شهرستان ها ۲۸ درصد و جالب اینکه تمایل به مهاجرت در روستاها ۲۹ درصد می باشد . براساس نتایج این نظر سنجی افراد با تحصیلات دانشگاهی و بالای دیپلم ۴۷ درصد  و دیپلم و کمتر ۲۶ درصد تمایل به مهاجرت دارند .همچنین  جوانان (افراد زیر ۳۰سال) با ۴۳ درصد  و افراد بالای ۳۰ سال ۲۹ درصد تمایل به مهاجرت دارند . به طوری که تقریبا از هر ۲ نفر جوان زیر ۳۰ سال، یک نفر مایل به مهاجرت است.  همچنین مردان با ۳۷ درصد  بیشتر از  زنان با ۳۰ درصد  متمایل به مهاجرت هستند .

علاوه بر این، مهاجرت همراه با خانواده ( ۶۷ درصد)  و به صورت دایم (۸۳درصد) ، مطلوب‌ترین الگوی مهاجرت در بین کسانی است که مایل به مهاجرت بوده‌اند. در مقابل یک سوم از کسانی که اعلام کرده‌اند مایل به مهاجرت هستند، مهاجرت موقت را ترجیح می‌دهند.

همچنین نتایج نظرسنجی کیو نشان داد، عوامل اقتصادی مهم‌ترین انگیزه افراد برای مهاجرت به حساب می‌آیند. به طوری که ۸۰ درصد از پاسخگویان دستیابی به موقعیت بهتر اقتصادی یا فرار از وضعیت بد اقتصادی را انگیزه اصلی خود برای مهاجرت بیان می‌کنند. ۲۲ درصد عوامل فرهنگی ،۷ درصد عوامل سیاسی و ۶ درصد تحصیل  را دلیل تمایل به مهاجرت عنوان کرده اند .پاسخگویان در این گزینه امکان انتخاب چند گزینه را داشته اند  در نتیجه جمع درصد ها  برابر یا ۱۰۰ نیست .

در گزارش اقتصادی امروز به مسئله مهاجرت شهروندان پرداخته و علت ان را که بیشتر به مسئله اقتصاد و وضع معیشت در کشور بازمی گردد را از چند تن از شهروندان و کارشناسان جویا شدیم که در ذیل از منظرتان می گذرد؛

محمد صفایی در خصوص موضوع گزارش ما و علت اصلی مهاجرت افراد گفت: بسیاری از افراد به دلیل نداشتن شغلی مناسب و بی‌اهمیتی مسئولان در جایگاه های مختلف شغلی نسبت به توانایی و استعداد آن‌ها در نهایت تصمیم به مهاجرت و اقامت در دیگر کشورها می‌گیرند.

وی ادامه داد: علاوه بر مشکلات و گرفتاریهای اقتصادی و مالی، گاهی افراد به دلیل اختلاف نظر سیاسی با دولتمردان و عدم مدیریت آن‌ها با این مسئله تصمیم به مهاجرت و پناهندگی به سایر کشورها می‌گیرند و در برخی از موارد تصمیم‌های این چنینی به قیمت جان فرد مهاجر تمام می‌شود.

وی افزود: مشکلات فوق از جمله مهمترین معضلاتی هستند که اغلب جوانان ایرانی را به مهاجرت سوق می‌دهد و با سری پر از رؤیا غافل از شرایط نامناسب و غیر قابل باوری که در کمپ اسکان مهاجران و پناهندگان حاکم است در آسمان خاکستری و نامعلوم مهاجرت به پرواز در‌می‌آورد.

صفایی تصریح کرد: سطح تحصیلات دانشگاهی و آکادمیک بیشتر جوانان امروز در سراسر کشور نسبت به گذشته بسیار بالاتر است و این مسئولان هستند که باید در به کارگیری و ارج نهادن به این قشر باانگیزه و تلاش هدفمند آنها بهاء بدهد و از آمدن فکر مهاجرت در ذهنشان جلوگیری کند.

وی افزود: بسیاری از جوانان خوش فکر و با استعداد در حالی از ایران مهاجرت می‌کنند و نامشان در مراکز علمی معتبر و مشهور دنیا در کنار دانشمندان و اندیشمندان طراز اول و حتی بالاتر از آن‌ها به چشم می‌خورد که در داخل کشور به دلیل بی اعتمادی مسئولان به نسل جوان، از داشتن شغلی ساده هم محروم بوده‌اند و اینگونه فرصتهای ناب و سرمایه‌های ارزشمند انسانی ما به مرور از دست می‌رود.

صفایی در پایان گفت: آنچه در این میان اهمیت ویژه‌ای دارد و مهاجران به سایر کشورها باید در نظر داشته باشند این است که گاهی مجریان سیاست گذاری کشورهای پذیرای مهاجران ایرانی به ازای پذیرش آن‌ها وعده‌های پوچ اما خوش ظاهری را به این افراد می‌دهد و از کسانی که قصد مهاجرت و گذران زندگی بهتر و آسوده‌تری را داشتند، فردی وطن ستیز و گاهی دشمن با هر نوع آیین و مذهبی میسازد که این موضوع نباید از طرف مسئولان کشور نادیده گرفته شود.

حسام د هم استانی دیگری هم در خصوص علت اصلی مهاجرت گفت: از نظر من علت اصلی مهاجرت مردم به خصوص جوانان در ایران فرار از مشکلات اقتصادی در کشور است.

وی ادامه داد: وقتی منیک جوان ۳۳ ساله هنوز یک کار درست و درامد ثابت ندارم و نتوانسته ام یک ماشین و خانه خوب داشته باشم اولین کاری که به ذهنم خطور می کند مهاجرت است اما متاسفانه انقدر اوضاع اقتصادی را برای مردم سخت کرده اند که نمی توان به راحتی زندگی کرد.

وی افزود: یکی از بستگان من در کشور سوئد زندگی می کند هر وقت به ایران می آید آنقدر از اوضاع کشوری که در آن زندگی می کن راضی است که من دچار افسردگی شده ام.

وی ادامه داد: شما فکر کنید جوانی هم سن و سال من در کشور سوئد با بهترین امکانات در حال زندگی و گذران عمر خود است و من هنوز باید نگران شغل آینده ام باشم.

حسام اضافه کرد: متاسفانه مسئولین ما تنها به فکر جیب خود هستند و از کمک کردن به جوانان و رفع مشکلات انها فقط شعارش را بلد هستند و کاری نمی کنند.

مینا رحمانی هم استانی دیگری هم گفت: با توجه به اوضاع نابسامان اقتصاد در کشورمان مهاجرت به فکر هر فردی خطور می کند اما متاسفانه مهاجرت هم نیازمند اوضاع مالی خوب است و مطمئنا اگر من هم می توانستم هزینه های مهاجرت را تامین کنم حتما مهاجرت می کردم.

وی ادامه داد: زندگی در ایران بسیار سخت شده و واقعا جوانان از حداقل امکانات برخوردار نیستند پس حق دارند به مهاجرت فکر کنند.

وی افزود: وقتی جوانی از سن ۳۰ سالگی عبور می کند اما هنوز از داشتن یک شغل ثابت و بیمه محروم است مطوئنا از ادامه زندگی خود در چنین کشوری گریزان می شود و اگر شرایط مهاجرت سخت نبود قطعا در حال حاضر بیش از نیمی از جمعیت کشور مهاجرت می کردند.

وی ادامه داد: مهاجرت دلایل مختلفی دارد اما در کشور ما به دلیل اینکه وضعیت اقتصاد بسیار بهم ریخته است بیشتر جوانان به این فکر می کنند که آینده خود را تباه نکنند.

بیدختی کارشناس اقتصادی هم گفت: جنبه های اقتصادی یکی از پررنگ ترین دلیل مهاجرت مردم کشور ما است. یعنی بیشترین تقاضا از کشور ما به دیگر کشورها به علت شرایط اقتصادی است.

وی ادامه داد: خود اقتصاد، معانی مختلفی دارد. ممکن است فردی به خاطر کسب درآمد بالا قصد مهاجرت داشته باشد. بعضی دیگر از افراد نیز به دنبال رفاه بیشتر هستند، یعنی با مقدار سرمایه خود می توانند در کشور دیگر رفاهی متوسط رو به بالا را برای خود فراهم کنند.

بعضی دیگر از افراد که معمولا شامل دانش آموزان یا دانشجویان هستند، خواهان سیستم آموزشی، بهداشتی و به دنبال محیطی با آرامش بیشتری هستند. دسته دیگری که قصد مهاجرت دارند، به دلیل شرایط آب و هوای مطلوب است.

وی افزود: همچنین داشتن محیطی کم تنش یکی از مهم ترین خواسته مهاجران ایرانی است. از سویی دیگر تبلیغات، اینترنت، اخبار و فضای مجازی به سوق دادن افراد جهت مهاجرت دخیل هستند. یکی از عوامل مهم مهاجرت می توان تبلیغاتی را دانست که در فیلم ها، سایت ها و اخبار راجب کیفیت زندگی در کشورهای دیگر است.

وی اذعان داشت: دلایل زیادی برای مهاجرت ایرانیان وجود دارد. یک قشر وسیعی از مهاجران تحصیل کرده ها هستند که می دانند و می بینند که درآمدها در کشورهای دیگر چگونه است. همچنین رفاهی که در کشورهای خارجی است را با رفاه داخل ایران مقایسه می کنند. تمام این عوامل همگی انگیزه ای می شود که افراد به مهاجرت کردن روی بیاورند.

وی افزود: قطعا پیدا کردن کشوری با آرامش تر، با سیستم آموزشی و رفاه اجتماعی بالاتر، عوامل دیگری هستند که افراد انتخاب می کنند که به آن کشور مهاجرت کنند. کشور ما متاسفانه به واسطه تحریم ها، شرایطی را پیدا کرده که شاید در شرایط عادی، این حجم از فشار را نمی داشت. به عنوان مثال یک فرد تحصیل کرده دسترسی به خیلی از اپلیکیشن ها، وبسایت ها، منابع مفیدی از اطلاعات ارزشمند را ندارد.

وی در پایان گفت: ایرانیان نمی توانند به پلتفرم های نمایش خانگی از جمله  Netflix، Disney Plus و دیگر برنامه ها، اکانت خود را بسازند و مانند سایر مردم کشورهای دیگر از آن ها استفاده کنند. همچنین به بیشتر کتابخانه های دیجیتال که در زمینه های علوم جدید و به روز می باشد، دسترسی ندارند. همچنین هیچ گونه ایرانیان نمی توانند از سایت های فروشگاه های بزرگی چون Amazon یا eBay خریداری کنند. همه این ها دلایل بسیار مهمی هستند که ایرانیان را ترغیب به مهاجرت کرده است.

سعید هم استانی دیگری هم گفت: بحران‌های اقتصادی باعث پایین آمدن کیفیت زندگی بسیاری از مردم شده است و عده‌ای برای ادامه زندگی به محیط دیگری که شرایط مناسبی دارد سوق داده می‌شوند. این مورد در کشور ما در چند سال اخیر بسیار شدت گرفته و شرایط نامناسب اقتصادی باعث افزایش میزان مهاجرت اقشار مختلف شده است.

payamgooyesemnan