«شهر خوب، یافتنی نیست؛ ساختنی است»

شهر را چگونه می‌سازیم؟ از قانون تا فرهنگ، از من تا ما

» رضا ابوالخیریان

شهر خوب، محصول تصمیم‌های بزرگ مدیران نیست؛ حاصل رفتارهای کوچک اما مستمر شهروندانی است که «مسئولیت» را زندگی می‌کنند، نه فقط شعار می‌دهند.

شهر، صرفاً مجموعه‌ای از خیابان‌ها، ساختمان‌ها و زیرساخت‌ها نیست؛ شهر، آیینه‌ای تمام‌نما از فرهنگ، رفتار و هویت شهروندان آن است. هر آنچه در سیمای یک شهر دیده می‌شود، پیش از آنکه محصول بتن و آسفالت باشد، نتیجه اندیشه‌ها، عادت‌ها و انتخاب‌های مردمی است که در آن زندگی می‌کنند.

سال‌هاست که در قالب «پیام‌های آموزش شهروندی» تلاش می‌شود مفاهیمی ساده اما بنیادین به جامعه منتقل شود؛ مفاهیمی که اگرچه در ظاهر بدیهی به نظر می‌رسند، اما در عمل، فاصله‌ای معنادار میان دانستن و عمل کردن به آن‌ها وجود دارد.

برای مثال، استفاده از دوچرخه در شهر، تنها یک انتخاب فردی نیست؛ بلکه تصمیمی در راستای کاهش بار ترافیک، آلودگی هوا و ارتقای سلامت عمومی است. یا حفظ زیبایی شهر، امری نیست که صرفاً بر عهده شهرداری باشد؛ شهری زیبا، نیازمند مشارکت و همکاری همه شهروندان است.

در این میان، تخریب اموال عمومی یا بی‌تفاوتی نسبت به آن‌ها، نه یک خطای فردی، بلکه نوعی تضییع حقوق جمعی است. اموال عمومی، امانتی در دستان ماست؛ امانتی که اگر به درستی از آن نگهداری نکنیم، هزینه‌های آن دوباره از جیب خودمان پرداخت خواهد شد.

از سوی دیگر، احترام به قانون، سنگ‌بنای شکل‌گیری یک جامعه منظم و پیشرفته است. اجرای قانون، بسیار مهم‌تر از صرفاً وضع آن است و تا زمانی که قانون در رفتار روزمره شهروندان جاری نشود، نمی‌توان انتظار نظم و عدالت داشت. در حقیقت، احترام به قانون، احترام به خود و دیگران است.

نکته مهم دیگر، «احساس مسئولیت» است؛ عنصری که اگر در میان شهروندان نهادینه شود، بسیاری از مشکلات شهری خودبه‌خود کاهش می‌یابد. وقتی هر فرد خود را در قبال سرنوشت شهر مسئول بداند، دیگر شاهد بی‌تفاوتی، بی‌نظمی و آسیب به محیط زیست نخواهیم بود.

محیط زیست، میراثی برای مصرف بی‌حد و مرز ما نیست، بلکه امانتی برای نسل‌های آینده است. شکستن شاخه درختان، آلوده کردن معابر یا سد معبر در پیاده‌روها، شاید در نگاه اول کوچک به نظر برسد، اما در مجموع، چهره یک شهر را مخدوش می‌کند و کیفیت زندگی را کاهش می‌دهد.

در این میان، نقش متقابل شهروند و مدیریت شهری نیز قابل توجه است. شهرداری‌ها بستر خدمات، عمران و زیباسازی را فراهم می‌کنند، اما این شهروندان هستند که با رفتار خود، آن را حفظ یا تخریب می‌کنند. موفقیت هر شهرداری، بدون مشارکت مردم، مفهومی نخواهد داشت.

از پرداخت به‌موقع عوارض گرفته تا رعایت حقوق دیگران در فضاهای عمومی، همه و همه حلقه‌هایی از زنجیره‌ای به نام «فرهنگ شهروندی» هستند؛ فرهنگی که اگر تقویت شود، شهری پویا، زیبا و قابل زیست شکل خواهد گرفت.

در نهایت باید پذیرفت که «شهر خوب، یافتنی نیست؛ ساختنی است». این ساختن، نه با پروژه‌های بزرگ، بلکه با رفتارهای کوچک اما مداوم آغاز می‌شود. از خودمان شروع کنیم؛ از رعایت قانون، از احترام به دیگران، از حفظ محیط زیست و از احساس تعلق به شهری که خانه مشترک همه ماست.

شهر، نمایشگاه افکار ما و فروشگاه رفتار ماست؛ بیایید کاری کنیم که این نمایشگاه، زیبا و این فروشگاه، سرشار از اخلاق و مسئولیت باشد.

payamgooyesemnan