یادداشت روز به قلم مسعود کلاهی؛

افزایش جمعیت برنامه میخواهد نه برخورد!

در اواسط قرن بیستم برنامه‌ای برای کاهش جمعیت در سطح جهانی با حمایت سازمان ملل اجرا شد که موفق هم بود. ولی در یک دهه اخیر بسیاری از کشورها از این برنامه خارج شده‌اند و به جایش سیاست‌های افزایش جمعیت را دنبال می‌کنند. در دنیای امروز کاهش جمعیت کاهش همه منافع برای یک کشور است و حتی موجودیت ملت را به خطر می‌اندازد.

در این میان کشورهایی نظیر فرانسه و آلمان و آمریکا هم بودند که اصلا آن برنامه جهانی کاهش جمعیت را اجرا نکردند و به جایش مدام  بر میزان تسهیلات و حمایت‌های دولتی برای فرزندآوری افزودند و اغلبشان جمعیت‌شان را هم افزودند.

اما در هیچ یک از این کشورها، برای افزایش جمعیت خبری از تهدید و برخورد و اجبار نبوده است. کاری که معاون استاندار سمنان انجام داد و اعلام کرد «هر کسی کم فرزندآوری را ترویج کند، با او برخورد می شود». روشی که هیچ وقت جوابگو نبوده و مسئولان درسی از این اجبارهای بی سرانجام نگرفته اند. نمونه آن نیز در آمار های ثبت احوال آشکار است. ۸۱۰ هزار و ۸۸۷ ولادت در ۹ ماهه ۱۴۰۱ و متولدینی کمتر از سال ۱۴۰۰ و ۱۳۹۹ که اوج کرونا هم بود و قانون حمایت از فرزندآوری هم وجود نداشت.

حال ببینیم چه حمایت هایی در دیگر کشورها اتفاق می افتد که شعار «فرزند بیشتر، زندگی بهتر» عملیاتی شده است.

آمریکایی‌ها در ۲۰ سال اخیر حدود ۵۰ میلیون نفر به جمعیت‌شان اضافه کرده‌اند؛ از ۲۸۱ میلیون نفر در سال ۲۰۰۰ رسیده‌اند به ۳۳۳ میلیون نفر. آمریکا یک برنامه جامع برای فرزندآوری دارد که به صورت صریح در مجموعه قوانین این کشور منعکس‌شده است و فرزندآوری را برای هر آمریکایی در حوزه‌های اقتصادی، بیمه‌ای، خدمات رفاهی و معیشتی، خدمات اجتماعی، کمک‌هزینه‌های دولتی، معافیت‌های مالیاتی و… به یک مزیت بزرگ تبدیل کرده است. هدف این است که خانواده‌های دارای فرزند بیشتر مرفه‌تر باشند.

همه خدمات برای فرزندآوری هم معمولا سطح بالاست و برای نمونه با اینکه بیمه درمان در آمریکا بسیار گران است و بخشی از جامعه اصلا توان خریدش را ندارند هر مادری از دوران بارداری بیمه درمان رایگان دریافت می‌کند. از ارائه کمک هزینه ۲۰۰ دلاری در ماه برای هر فرزند و اعطای شیرخشک، ارائه آموزش‌های مادری و… که بگذریم، می‌رسیم به یک نکته جالب که بر اساس سیستم اقتصادی آمریکا خانواده‌های کم‌درآمد پر فرزند نه‌تنها مالیات کمتری می‌دهند بلکه حتی مالیات دیگران را دریافت می‌کنند! این نوع حمایت مالی بر اساس نظام بازگشت مالیات (tax return) انجام می‌شود و البته طبق سیستم (child tax credit) میزان این مالیات برگشتی به ازای هر فرزند افزایش می‌یابد.

در ژاپن هم با قانون جدیدی که «کودومو تیت» نام دارد و در سال ۲۰۱۰ تصویب شد همین نوع پرداخت‌ها انجام می شود و وضعیت این‌چنین و به خانواده‌ها تا رسیدن فرزند به سن ۱۵ سالگی، ماهانه حقوق پرداخت می‌شود.

در کشورهای حوزه اسکاندیناوی به دلیل رفاه نسبی و وضعیت اقتصادی مناسب خانواده‌ها، حمایت از فرزندآوری بیشتر در حوزه تسهیلات اجتماعی و شغلی ارائه می‌شود. برای مثال در نروژ پس از تولد هر کودک، پدر و مادر دو هفته مرخصی با حقوق دارند. پس از این مدت، آن‌ها می‌توانند بین ۴۶ هفته مرخصی با حقوق کامل یا ۵۶ هفته مرخصی با ۸۰ درصد پرداختی، که باید میان والدین تقسیم ‌شود، یکی را انتخاب کنند. برای اطمینان از این که پدران حتماً در امر نگهداری و بزرگ‌کردن کودکانشان مشارکت خواهند داشت پدران موظف هستند دست کم ۱۰ هفته از این دوران را از محل کار مرخصی بگیرند.

در آلمان نیز تصمیم مادر برای نرفتن به سر کار برای رسیدگی به فرزندش با پرداخت حقوق همراه است و مادرهایی که در خانه به مراقبت از بچه‌های خود مشغول هستند، حقوق یک هزار و ۸۰۰ یورویی در نظر گرفته است که تا ۵ سالگی فرزند به مادر پرداخت می‌شود.

دولت فرانسه هم از تمام مادران کم‌درآمد با هر تعداد فرزند حمایت می‌کند اما در صورت تولد فرزند سوم والدین جایزه مالی می‌گیرند و دولت تضمین می‌کند مخارج تحصیل فرزندان خانواده را تأمین کند. علاوه بر آن والدین تا زمانی که کوچک‌ترین فرزندشان به ۱۸ سالگی برسد از مالیات معاف هستند و هرماه کمک‌هزینه قابل‌توجهی می‌گیرند و می‌توانند وام رهن آپارتمان ۳ خوابه نیز دریافت کنند.

حال تمام این حمایت ها را با وام های ۲۰ تا ۸۰ میلیونی کشور خودمان مقایسه کنیم.تسهیلاتی که بخش کوچکی از هزینه های فرزند را هم پوشش نمی‌دهد و جوابگوی پوشک فرزندان نیز نیست.

امروز دلار در محدوده ۴۰ تا ۴۵ هزار تومان نوسان دارد و تورم ۵۰ تا ۶۰ درصد است.ثبات قیمت ها وجود ندارد و افزایش قیمت ها برای سال جدید نیز ناگزیر است.افزایش حقوق حدود ۲۰ درصد پیش بینی شده است و سفره خانوارها با این روند کوچک تر خواهد شد. مسافر قطار رشد هم دلار و سکه و تورم خودرو و مسکن هستند! و مسئولانی که با برخورد قصد افزایش جمعیت دارند.

امروز اگر میخواهیم سیاست های جمعیتی را پیاده کنیم باید معنای واقعی حمایت را اجرایی کنیم تا خانواده ها هیچ معیشت اقتصادی در خصوص فرزند نداشته باشند.

تا وقتی مشکلات اقتصادی خانواده حل نگردد، نمی توان انتظار فرزندآوری را داشت.خانواده هایی که شدیداً دغدغه امرار معاش دارند و برای مخارج سنگین مضاعف توانی ندارند.

الگوی سیاست های رشد جمعیت در دیگر کشورها مشخص است و موفقیت آمیز بوده است. پس راهی جز آن، رفتن بیراهه ای بیش نیست و جز اتلاف انرژی و زمان و منابع چیزی به همراه نخواهد داشت. گام اول در این راه آموزش مسئولانی است که باید بدانند چگونه و چه زمان صحبت کنند و برای حمایت از خانوارها چه اقداماتی باید انجام دهند.

امروز خانواده ها بیش از همه آرزوی فرزندان بیشتر را دارند؛ اما به شرطی که به زندگی بهتر و شادتر منجر گردد و سختی مضاعفی را به همراه نداشته باشد.

payamgooyesemnan