یادداشت روز به قلم روح اله ساعدی؛

ضرورت اقناع عمومی در خصوص مباحث تامین منابع آبی و زیست محیطی استان سمنان

چند روز پس از سفر رئیس جمهور به استان سمنان همچنان مباحث مربوط به تامین منابع آبی استان و اظهارات وزیر نیرو، به سوژه نخست  افکار عمومی استان سمنان از جمله مرکز استان تبدیل شده، و روزی نیست که موثرین،و اهالی رسانه و صاحبان فکر و اندیشه این دیار، از ضرورت اجماع عمومی در رابطه با مسائل آب و محیط زیست سخن نگویند. هر چند قرار بر این شده که مباحث و مطالبات مردم استان در زمینه تامین منابع آبی در سطح کلان و کشور دنبال شود، اما اعلام خبر وجود ۵۵۰ هزار هکتار کانون بحرانی فرسایش بادی در استان توسط مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری سمنان که چندی قبل اعلام شد، جای تامل دارد. بدون شک وجود حدود ۵۵۰ هزار هکتار از مناطق بیابانی استان سمنان در داخل کانون‌های بحرانی فرسایش بادی،سالانه میلیاردها تومان به اقتصاد استان از جمله پوشش گیاهی، روستاها به وسیله بیابانزایی ضرر وارد می‌کند. هر چند از تقویت پوشش گیاهی به عنوان یک راه مقابله با فرسایش بادی و افزایش بیابان در استان سمنان نام برده می شود، اما به نظر می رسد، این راهکار اساسی نیست! از طرفی  تعدادی از شهروندان هم با انتقاد از این وضعیت، درخواست کرده بودند که به همراه همدیگر و برای جلوگیری از این اقدام شوم، به اداره کل منابع طبیعی یا اداره کل محیط زیست بروند و در این خصوص از مسئولین خواهش کنند تا جلو ادامه این روند را بگیرند. در این مقال کوتاه، تلاش کردیم نه از دیدگاه کارشناسان دولتی، بلکه از منظر یک دلسوز محیط زیستی به این ماجرا نگاه کنیم.

مصاحبه ای از مرحوم «پروفسور کندوانی» در تاریخ ۱۲ فرودین ۱۳۹۷ در آرشیو وجود دارد، که اتفاقاً درباره تبعات منفی مالچ پاشی صحبت کرده بودند. ایشان گفته بود: « ..برای موضوع بلند نشدن گرد و خاک از تالاب‌ها و باتلاق‌ها باید ریگ بپاشند، ریگ خیلی ساده و ارزان است اما این‌ها قیر می‌پاشند که ۱۳ مشکل دارد. . از سال ۱۳۴۲ه.ش مالچ نقتی یا قیر شل از لیبی آوردیم و در هرجایی که ماسه می‌خواست حرکت کند قیر پاشیدیم. از آن زمان تا حالا ده‌ها بار قیر پاشیدیم که اشتباه است. بعد وقتی جایی قیر بپاشید می‌بینید انگار تمام منطقه سوخته، ضریب حرارتی هم زیاد می‌شود و موجودات زنده زیادی می‌میرند حتی این ماده سرطان زا است. یا اگر جایی مالچ متری ریخته شود سیل راه می‌افتد، آب در ماسه فرود می‌رود ولی وقتی قیر بریزیم ماسه این ویژگی خود را از دست می‌دهد. بدتر بعد از مالچ پاشی نمی‌توانیم روی آن راه هم برویم. …برای مبارزه ریزگردها و تپه‌های ماسه‌ای باید نوآوری داشته باشیم، من طبیعت را مشاهده کردم و دیدم درجایی که ریگزار است اندکی گرد و خاک هم بلند نمی‌شود، مثلا از بیابان لوت هیچ خاکی بلند نمی‌شود. ریگ ماده‌ای است که فراوانی زیاد هم دارد.»

پس حالا که از زبان مسئولین منابع طبیعی استان شنیده ایم که بیش از ۵۵۰ هکتار از اراضی استان، کانون بحرانی فرسایش بادی،باید به شدت نسبت به آینده نگران بود. قطعاً همه می دانند که این مقدار نسبت به سالهای قبل، افزایش داشته است و حتماً باید پیگیر شد، وقتی که می شنویم میزان خسارت وارده از فرسایش بادی به استان، میلیاردها تومان در هر سال است. شاید انتخاب مسئولین برای اقداماتی از این دست، انتخابی با اجبار و علیرغم میل باطنی خود آنها و انتخابی بین بد و بدتر است، اما یک نکته ی مهم و اساسی در این میان وجود دارد و آن هم اینکه، مردم، شهروندان، دلسوزان محیطی زیستی، علاقه مندان و کارشناسان و دغدغه مندان و رسانه ها، نیازمند اقناع و قانع شدن هم در زمینه تامین منابع آبی استان و هم مسائل زیست محیطی هستند. شاید که نه، ولی قطعاً، راههای مناسبتر و نزدیکتر به حفظ محیط زیست وجود دارد که می تواند از یک سو مشکلات مربوط به فرسایش های بادی را کاهش دهد و سوی دیگر، تبعات و مخاطرات زیست محیطی قطعی را که اکثر کارشناسان روی آن صحه می گذارند، به دنبال نداشته باشد. باید در این شرایط  نگرانی خود را به مدیران دلسوز هم استانی در رابطه با مسائل زیست محیطی ارائه کنیم، هر چند گلایه هایی از مدیران منابع آبی استان وجود دارد.‌ قطعاً مدیران دلسوز استان، کارشناسانه، دقیق، و متقن، یا پاسخگو خواهند بود یا در راستای کاهش نگرانی ها، در تداوم برخی از اقدامات خودشان تجدید نظر خواهند کرد. فراموش نکنیم استان سمنان در سالهای آتی، در کنار مشکلات تامین منابع آبی، با چالش های محیط زیستی هم مواجه خواهد بود‌. تصمیم های مهم در سالهای آینده در استان ما از جمله بحث انتقال آب، کشت های جایگزین، کشت های سازگار با کم آبی که البته ظاهراً برخی از آنها تراریخته هستند، ایجاد سدها و بندهای جدید و…همگی نیازمند اقناع افکار عمومی خواهند بود،تا نگرانی ها در این زمینه بر طرف شود.

payamgooyesemnan